تعریف
 

آکنه یاغرور جوانی یک بیماری یا به عبارت بهتر، علامت پوستی بسیار شایعی است که شاید از ابتدای خلقت، انسان با آن مواجه بوده و تقریباً تمام انسان ها در مقطعی از طول زندگی خود، درجاتی از آن را تجربه می کنند. به علت شیوع زیاد و ارتباط آن با بلوغ، عده ای آن را یک پدیده فیزیولوژیک و جزئی از علامت های دوران بلوغ فرزندان خود می دانند ولی به هر حال با توجه به سن ابتلا و تأثیر ظاهری آن روی زیبایی و در موارد شدید، ایجاد عوارض و اسکار، نیاز به درمان آن بیشتر احساس می شود.

لغت اکنه از کلمه یونانی "acme" به معنای نقطه (point) گرفته شده که تقریباً معادل ضایعات التهابی موجود در این بیماری است و بعدها در زبان انگلیسی تدریجاً به لغت acne تغییر کرده است.
 

این عارضه یک بیماری التهابی واحدهای پیلوسباسه انسان است که علایم آن بیشتر به صورت کومدون، پاپول، پوستول و به میزان کمتری ندول، کیست و ایجاد اسکار می باشد.
 

اپیدمیولوژی و شیوع
 

این بیماری معمولاً در بلوغ شروع شده و در اواسط دهه سوم عمر بهبود می یابد.
 

آکنه در دخترها زودتر شروع می شود که ممکن است به علت پایین تر بودن سن بلوغ باشد. معمولاً شروع آکنه در دخترها یک سال قبل از شروع پریود (منارک) است. آکنه بخصوص فرم کومدونی آن، تقریباً در 80 درصد دخترها هنگام بلوغ ایجاد می شود.
 

بعضی افراد در سنین 9-8 سالگی ضایعات غیرالتهابی کوچکی پیدا می کنند. به طور متوسط شروع آکنه در سن 12-8 سالگی است. پیک شیوع و شدت در خانم ها در 17-14 سالگی دیده می شود که 40 درصد آنها را گرفتار می کند ولی در آقایان 19-16 ساله، در 35 درصد موارد رخ می دهد. بعد از آن تدریجاً کاهش یافته ولی بعضی افراد تا 35 سالگی یا بعد از آن هنوز مشکلاتی خواهند داشت.
 

شدت و مدت اکنه در هر فردی متفاوت است. ادامه آکنه در سنین بالای 25 سال در خانم ها در خانم ها شیوع بیشتری از آقایان دارد. در 40 سالگی، ضایعات قابل ملاحظه ی در 1 درصد مردها و 5 درصد خانم ها وجود دارد. علت بهبود آکنه یا مقاوم بودن آن در خانم ها هنوز مشخص نشده است.
 

فاکتورهای مؤثر بر آکنه

  1.  رژیم غذایی: تشدید آکنه با مصرف بعضی از مواد غذایی، علیرغم اعتقاد عمومی، از نظر علمی هنوز به اثبات نرسیده است ولی به نظر می رسد بعضی غذاها مثل شکلات تأثیر مختصری داشته باشد و علاوه بر شکلات، آجیل، شیرینی، غذاهای خشک، غذاهای دریایی و لبنیات ممکن است آکنه را تشدید نماید. رژیم غذایی سخت که باعث کاهش وزن بسیار شدید گردد، سبوره را کاهش داده و در نتیجه آکنه بهبود پیدا می کند ولی روش عاقلانه ای نیست و توصیه نمی شود.
     

  2. تشدید قبل از قاعدگی: حدود 70 درصد خانم ها 7-2 روز قبل از قاعدگی، از تشدید آکنه شاکی هستند که احتمالاً به علت تغییر در جذب آب توسط اپیتلیوم مجرای پیلوسباسه است و ناشی از عوامل هورمونی بوده ولی در زنان آکنه ای نوع پاپولوپوستولر به میزان 50-25 درصد دیده می شود، پروژسترون و استروژن هم اثر التهاب زا و هم اثر ضد التهاب دارند.
     

  3. تعریق: تا 15 درصد بیماران این تجربه را دارند که تعریق سبب تشدید آکنه م شود و فاکتور مسئول آن جذب آب توسط سلول های مجرات.
     

  4. اشعه ماورای بنفش: علیرغم باور عمومی که نور خورشید اغلب باعث بهبودئ آکنه می شود، گواه علمی برای این موضوع وجود ندارد. به علاوه ممکن است اولتراویوله خاصیت ایجاد کومدون توسط سبوم را افزایش دهد. به دنبال درمان با PUVA تشدید یا ایجاد آکنه گزارش شده است.
     

  5. استرس: استرس نمی تواند عامل شروع آکنه باشد ولی تشدید آکنه به دنبال استرس اثبات شده است. علت آن احتمالاً درگیری محور هیپوفیز- آدرنال است. زیرا علاوه بر افزایش آندروژن های آدرنال، افزایش پاسخ آدرنوکورتیکال به تحریک کورتیکوتروپین های اگزوژن هم صورت می گیرد. همچنین این بیماری با توجه به سن مبتلایان می تواند باعث اضطراب بیشتر و در نتیجه دستکاری ضایعات بخصوص در خانم ها شده و باعث تشدید آکنه شود.
     

  6. سایش مداوم: آکنه در مناطقی از پوست که در معرض سایش مداوم هستند (زیر لبه کلاه، زیر بندچانه ای کلاه) تشدید می شود.
     

  7. شغل: جذب آب توسط لایه شاخی مجرا، در بعضی مشاغل مثل کارخانجات کمپوت سازی و شغل هایی که محیط توأم ب رطوبت دارند، ممکن است ایجاد آکنه نماید. همچنین شغل هایی که با مواد روغنی در تماس هستند می تواند ایجاد آکنه نماید که در انواع آکنه توضیح داده خواهد شد.
     

  8. آب و هوا: در تابستان معمولاً آکنه بهتر است و در زمستان تشدید می شود که شاید تا حدودی مربوط به نبودن استرس در تابستان باشد. البته تعریق زیاد و آب و هوای مرطوب نیز می تواند سبب تشدید آکنه شود.

درمان
 

درمان اکنه بدلیل اینکه علل ایجاد کنندۀ آن متغیر و متنوع می باشد، بسیار متنوع است. تصمیم گیری در مورد درمان آکنه، منوط به درجۀ شدت و وسعت ضایعات و نوع درمان های انجام شده قبلی و سن و جنس بیماران می باشد.
هر چند برای آکنه، درمان قطعی وجود ندارد ولی درمان های مرسوم از شدت آن می کاهد و همین طور از به جای گذاشتن اسکار تا حدی جلوگییر می کند.
 

در ابتدا باید بیمار را ارزیابی نمود. ارزیابی بیمار بر پایۀ تاریخچه و معاینات بالینی است. در تاریخچۀ بیمار باید به دورۀ بیماری، محل و تغییرات فصلی، تشدید با استرس و درمان های اخیر اعم از موضعی و سیستمیک و درمان های سایر بیماری ها توجه نمود. همچنین سابقۀ خانوادگی بیمار در آتوپی، هیدرآدنیت چرکی و سایر بیماری های پوستی و غیرپوستی، حساسیت های دارویی و سلامت عمومی بیمار نیز باید مورد توجه قرار گیرند. در خانم ها توجه به تاریخچه و نظم قاعدگی و سابقۀ بارداری، افزایش موهای وابسته به آندروژن، ازک شدن موهای سر، مصرف OCP و اثر آن بر آکنه، تست های هورمونی و استفاده از لوازم آرایش و مرطوب کننده ها الزامی است.
 

در معاینات بالینی تعداد و نوع ضایعه از نظر التهابی یا غیرالتهابی بودن باید بررسی شود. ضایعات غیرالتهابی به صورت پاپول، پوسچول، ندول و کیست می باشند. محل ضایعات در بدن غیر التهابی به صورت کومدون های سرسیاه و سرسفید هستند. محل ضایعات در بدن و صورت باید بررسی شود. عوارض ضایعات از قبیل اینکه آیا همراه با اسکار هستند یا آتروفیک یا هیپرتروفیک بعد از التهاب باید بررسی شده بیماری هایی چون هیرسوتیسم و آلوپسی خانم ها، انتشار غیر قرینۀ آکنه، خراشیدگی و سایر بیماری های دیگر باید بررسی شوند.
 

ملاحظات عمومی در درمان آکنه

  • درمان باید بتواند جنبه های جسمی و روانی بیماری را کنترل نماید.

  • باید به بیمار توضیح داد که شروع اثر درمان های موضعی حداقل 2 ماه طول خواهد کشید و حوصله و همکاری وی برای درمان بهتر ضروری است.

  • شستشوی منظم پوست با آب گرم، به آرامی خشک کردن آن و عدم تحریک آن به درمان کمک می کند.

  • مواد پاک کننده که حاوی کراتولیتیک ها اند با حذف چربی پوست در درمان آکنه تأثیر محدودی دارند.

  • فرد باید از ستکاری ضایعات بپرهیزد.

  • از آنجا که باکتری های سطحی در پاتوژنز آکنه نقشی ندارند، ترکیبات حاوی الکل و هگزا کلروفن در درمان آکنه کارآیی لازم را ندارند.

  • مواد آرایشی چرب نباید استفاده شود. همچنین از مصرف نرم کننده ها و حالت دهنده های مو و روغن ها باید پرهیز شود. در صورت مصرف مواد آرایشی فقط آنهایی که بدون روغن بوده و پایه محلول در آب دارند، مجاز می باشند.

  • UVB اثر متوسطی روی کاهش شدت آکنه دارد.

درمان اسکار آکنه
 

همانطور که قبلاً ذکر شد، اسکارهای ناشی از آکنه معمولاً به سه شکل Rolling و box car، Ice pick هستند. درمان اسکارهای Ice pick به علت چسبندگی که دارند، سخت تر می باشد.
 

با انجام تست کشش پوست می توان نحوه و توالی درمان اسکارها ر تشخیص داد. اسکارهایی که با کشش پوست همسطح پوست می شوند، اکثراً با چندین جلسه لایه برداری بهببود می یابند. اسکارهایی که عمق آنها با کشش پوست تغییری نمی کند به وسیلۀ باندهای فیبروزه به لایه های زیریتن چسبندگ دارند. اولین قدم در درمان ان اسکارها انجام subcission یا برش باندهای فیبروزه است.
 

یکی دیگر از درمان های مؤثر برای رفع اسکارهای فرورفتۀ آکنه درمان میکرونیدل تراپی است که به تفصیل در جلد اول و فصل 17 توضیح داده شده است.
 

لایه برداری برای درمان اسکارهای آکنه به طرق مختلف قابل انجام است. پیلینگ شیمیایی، میکرودرم ابریژن با عمق متوسط تا عمیق، درم ابریژن و لایه برداری با لیزر Co2 فرکشنال از روش هایی هستند که برای درمان اسکار آکنه استفاده یم شوند و هنگامی بهترین نتیجه را دارند که اسکار چسبندگی نداشته باشد.
 

استفاده از روش نوظهری چون PRP با افزایش قطر لایۀ دوم و هیپودرم در اسکارها در صورتی که چسبندگی نداشته باشند، سبب بهبود چشم گیر اسکارهای آکنه می شود. این روش در جلد اول و فصل 17 شرح داده شده است.
 

ترکیب روش های لایه برداری با PRP یا PRP با میکرونیدل تراپی یا اضافه کردن رادیوفرکانسی های ترماژ یا جوانسازی با IPL به این روش ها سبب کسب نتایج شگفت آوری در درمان اسکارهای اکنه می شود.